Papier van de brandnetel

Ik ben een grote fan van papier maken met de bast van de grote brandnetel. Maar dat is niet altijd zo geweest: de resultaten van de eerste pogingen waren zo slecht dat ik mezelf beloofde nooit meer brandnetelpapier te maken. Maar de brandnetel bleef me triggeren. Dus ik probeerde het nog eens en nog eens en nog eens.

Voor het maken van papier heb je de grote brandnetel (Urtica dioica) nodig en niet de kleine brandnetel (Urtica urens).

Om vezels te winnen heb je de bast van de volwassen plant nodig. De bast van de stengels van de jonge voorjaarsplanten bevat, evenals de bladeren, namelijk nog geen echt sterke vezels; zij bestaan voornamelijk uit moes. De grote brandnetel is volwassen wanneer de plant zijn bloemen ontwikkelt. 

Een tweede belangrijk aandachtspunt is dat je de vezels van de brandnetel niet geschikt zijn om te blenderen. De enige weg is om ze handmatig in kleine stukjes te knippen en vervolgens handmatig te beaten.  

Het scheppen van brandnetelvezels heeft nogal wat voeten in de aarde gehad. Doordat de vezels direct met elkaar verweven zodra ze uit het water komen, valt het papier nauwelijks te scheppen. Zelfs niet met de Japanse methode. Maar : ) koppig doorploeterend en andere manieren om het papier te scheppen uitproberend, heb ik uiteindelijk een oplossing gevonden.

Feitelijk is de vezel van de brandnetel vooral een textielvezel. En het is zelfs zo'n stevige vezel dat je er ook prachtig touw van kunt twijnen. In de doorklik vind je een filmpje op YouTube waarin ik je laat zien hoe je van de brandnetelvezel touw twijnt.

Papier met de grote brandnetel maken, hoe doe je dat?

Er zijn 2 methoden. Methode 1 is door handmatig de bast van de stengel te strippen en vervolgens de bast is een alkalische oplossing te koken. Bij methode 2 strip je de bast niet van de stengels, maar ga je de stengels fermenteren.

Methode 1, de bast koken in een alkalische oplossing

• Verzamel stengels van de volwassen plant.
• Rits de bladeren van de takken en van de vrouwelijke planten ook de zaadstrengen. Trek hiervoor tuinhandschoenen aan.
• Wanneer je de stengels gaat verwerken, doe ze dan in een emmer en schenk de emmer vol met kokend water. Laat dit 24 uur staan. Giet vervolgens het water af en schenk de emmer vol nieuw kokend water. Laat weer 24 uur staan. Herhaal dit tot het weekwater niet meer zwart maar helder is én je de bast gemakkelijk van het houten hart kunt trekken. In plaats van te werken met kokend water kun je de stengels ook meerdere dagen buiten in de regen leggen.
• Knak de stengel net onder of boven een knoop en strip de bast eraf. Verwijder met een mesje de grote, dikke knopen. Zij ontsieren je papier.
• Knip de strengen bast in stukken van 3 tot 5 cm.
• Kook het plantenmateriaal in een alkalische oplossing: 2 liter water met 25 gr soda. Breng eerst het water aan de kook zodat de soda zich goed over het water kan verdelen en voeg dan pas de bast toe. De alkalische oplossing is voldoende om de bast van 50 stengels in te kunnen koken. Ik kookte de bast 60 minuten.
• Giet het kookwater af en spoel de vezels grondig tot het spoelwater helder is.
• Beat het plantenmateriaal met de hand in een mortier. De vezel van de brandnetel is niet geschikt om in een blender te verwerken.
• Wanneer met het kloppen alle vezels goed zijn vrijgekomen, trek je ze uit elkaar in een kom water. Laat de vezels ongeveer een uur staan om ze te hydrateren.
• Brandnetelvezels vlechten direct ineen zodra ze uit het water worden gehaald. De vezel valt dan ook bijna niet met een schepraam te scheppen. Ik leg de vezels handmatig op de zeef van het schepraam. Pak daartoe de vezels niet tussen je vingers vast want dan klitten ze ook direct aan elkaar, maar schep ze met een vork uit de kom water. Leg de vezels m.b.v.  de vork op de zeef en maak daarbij een strijkende beweging.

Op YouTube vind je een video waarin ik papier van de brandnetel maak door de bast in een alkalische oplossing te koken.

Methode 2, de stengels fermenteren

Bij deze methode strip je de bast niet van de stengels om te koken, maar leg je de stengels met bast en al in een bak gevuld met kraan- of regenwater. Er start automatisch een fermentatieproces en in dit proces lost de bast op en blijven de vezels over. Deze methode levert een vezel op die veel witter is en meer glanst dan vezels verkregen door de bast in een alkalische oplossing te koken. Bovendien wordt de vezel door de fermentatie veel minder hard; je verkrijgt haast knuffeling papier. 

Op YouTube vind je een video waarin ik papier van de brandnetel maak door de stengels te fermenteren.

Boekbinden

De vezel uit de bast van de brandnetel verstrekt oersterk en prachtig papier! Dankzij de mooie en stevige structuur is zo’n vel papier vooral geschikt als een stevige kaft voor bijvoorbeeld een mapje of boekje. Voor wie zich bezigt met boekbinden: dankzij de sterkte van de vezel kan het vel papier prima als kaft worden ingenaaid zonder te scheuren. 

Er zijn veel manieren om losse pagina’s tot een boek te binden. Mijn voorkeur heeft de coptic stich (koptische binding). Dit is een lijmvrije boekbindtechniek waarbij je de pagina’s één voor één aan elkaar naait. Het resultaat is een boek dat perfect plat open valt en een open rug met een schitterende decoratieve steek. In deze video op YouTube laat ik je zien hoe je een boek met de coptic stich bindt.