Over de papaver en de klaproos bestaan veel missstanden. Hoe zit het nu precies?
Over de papaver en de klaproos bestaan veel missstanden. Als eerste, de klaproos is een papaversoort maar de beruchte opiumpapaver is geen klaproos! Verwarrend? Laat me je de wetenschappelijke ordening van planten uitleggen, dan is het als snel glashelder.
Planten met een bepaalde verwantschap worden wetenschappelijk in dezelfde groep ondergebracht. Eén van die groepen is de papavergroep. In die papavergroep bevinden zich dus verschillende individuele planten die aan elkaar verwant zijn. Je kunt het vergelijken met de gezinnen die mensen vormen. De verschillende mensen binnen een gezin hebben een bepaalde verwantschap met elkaar maar tegelijk is elke mens een individu met een eigen persoonlijkheid.
Van de papavergroep komen in onze natuur vier gezinsleden voor:
- Bleke klaproos
- Grote klaproos
- Ruige klaproos
- Slaapbol – synoniem opiumpapaver
Wanneer je naar de wetenschappelijke naamgeving kijkt, wordt het al snel duidelijk dat deze vier planten deel zijn van het papaver gezin, het 1e deel van hun naam van al deze planten is namelijk Papaver. Hoe kun je dan weten wie uit dit gezin nu precies wie is? Dat kun je aan het 2e deel van hun naamgeving zien, het 2e deel van de naamgeving is de persoonsnaam. De wetenschappelijke naam is dus altijd opgebouwd uit twee delen: de gezinsnaam en de persoonsnaam:
- Bleke klaproos (Papaver dubium)
- Grote klaproos (Papaver rhoeas)
- Ruige klaproos (Papaver argemone)
- Slaapbol – synoniem opiumpapaver (Papaver somniferum)
De klaproos is dus een papaversoort maar de beruchte opiumpapaver is geen klaproos. Uitsluitend de slaapbol betreft de bekende drug papaver. Het witgele melksap van deze plant bevat de bekende alkaloïde opium en waaruit vervolgens weer o.a. morfine en heroïne verkregen worden. De kruidachtige delen van deze plant zijn dan ook niet eetbaar.
Ook de bleke, grote en ruige klaproos bevatten een witgeel melksap. Dit melksap bevat weliswaar geen opium, maar wel andere alkaloïden. Daarvan is de belangrijkste alkaloïde rhoeadine. Rhoeadine heeft een belangrijke fytotherapeutische waarde: het heeft een kalmerende werking op het zenuwstelsel en slaapverwekkende eigenschappen. De rode kroonblaadjes van de grote en bleke klaproos worden kruidengeneeskundig dan ook ingezet bij slapeloosheid, als rustgevend middel bij zenuwachtigheid en om spanningsgevoelige prikkelhoest te verlichten. En de groene bladeren? De diverse culinaire aanprijzingen op het internet ten spijt, maar de groene bladeren van de bleke, grote en ruige klaproos zijn NIET eetbaar. Het gehalte aan alkaloïden in hun groene plantendelen is te hoog om als voedingsmiddel geschikt te zijn; de groene bladeren zijn dus NIET geschikt om in een thee te verwerken en al helemaal niet als rauwe of gegaarde bladgroente. Dit ondanks hun ‘prikkelende’ bittere smaak. Het gegeven dat het bekende bittertje zeer belangrijk in de preventieve gezondheidszorg is, wil nog niet zeggen dat alle bitterstoffen eetbaar zijn! Veel bitterstoffen zijn eetbaar, maar er zijn ook talrijke (dodelijk) giftige bitterstoffen! En de alkaloïden van de klaproos vallen onder de categorie giftig!
Wat wel eetbaar is, en dit van alle papaversoorten dus inclusief de zaden van de beruchte opiumpapaver, zijn de zaden. Het zaad van de opiumpapaver wordt zelfs in de winkel onder de naam ‘maanzaad’ verkocht.
Uitgebreide informatie over de papaversoorten vind je in de, wetenschappelijk onderbouwde, encyclopedie het Wildpluk Compendium.
Wil je graag meer weten over hoe dat met die ‘plantengezinnen’ precies in elkaar steekt? Dat komt onder de noemer plantentaxonomie en botanie uitgebreid aan bod in de Wildpluk Opleiding Voeding & Medicijn uit de natuur.